Verdorie, ik kan niet van de aardnootjes afblijven. Op dit moment heb ik zo een hele zak naast mij staan en dat werkt verslavend. Ik krijg die nootjes vaak als geschenk als ik een boerengroep bezoek. En omdat ik elke dag naar een andere groep ga, heb ik ondertussen al een hele voorraad op mijn kamer verzameld. De discussies met die boerengroepen leveren me de informatie om het laatste deel van het gemeenschapsportret te schrijven. Jaja, het laatste deel, mijn tijd hier begint te korten, nog amper vier weekjes en ik ben er weer. Bereid jullie al maar voor, want jullie gaan last hebben met mij, omgekeerde cu!tuurschok enzo. Maar voorlopig leef ik nog in Senegal en daar doe ik dus babbeltjes met de boeren over welke activiteiten ze organiseren, hoe ze beslissingen nemen, wat ze doen als er een conflict is tussen de leden,… Het is best interessant en ook de boeren zelf lijken er iets aan te hebben. Ze weten heel goed dat ik hun problemen niet kan oplossen. Maar gewoon het feit dat ik de tijd neem om mee te gaan op hun veld waar ze me dan een tomaat met zwarte vlekjes, veroorzaakt door een ziekte, laten zien vinden ze al in orde. Verder ben ik me ook aan het verdiepen in de praktijken van de saltikee van Ndondol, zeer interessant. Hij is een traditionele genezer met als specialiteit epilepsie, maar ook veel meer dan dat. Zo analyseert hij dromen en voorspelt hij de toekomst aan de hand van de positie van een tiental schelpen. Dat is trouwens iets wat hij me wil leren, het lezen van die schelpen. Ik weet al dat de open kant vrouwelijk is en de gesloten kant mannelijk. Je kan persoonlijk op consultatie gaan bij hem met je vragen en problemen, maar twee keer per jaar roept hij ook heel het dorp samen voor de logoj. De laatste keer was in juni en toen voorspelde hij de dood van Abdoe, mijn gids, zijn vader, die in augustus stierf. Hij zei dat hij een visioen had gehad van vele mensen rond het huis van Abdoe, later begreep Abdoe dat dat voor de begrafenis van zijn vader was. Een andere belangrijke rol van de saltikee is het maken van amuletten ter bescherming tegen de kwade krachten. En die kwade krachten heb je in vele vormen en maten. Bijvoorbeeld de nkoesj, dat zijn worstelaartjes van niet groter dan één meter die ’s nachts vlechten maken in de merries hun haren. Maar ook de pangol, de voorouders, kan je best te vriend houden, want zij zouden zich wel eens tegen je kunnen keren. Elke familie komt dan ook wekelijks samen onder zijn baobab om te offeren voor de pangol. Verder kan het gevaarlijk zijn om een groep gonopafs tegen te komen. Dat zijn de evenbeelden van gewone mensen, maar niet iedereen kan die zien. Enkel de mensen die dat talent er voor hebben, zoals bijvoorbeeld de saltikee zelf. Iemand krijgt zo ’n evenbeeld als hij eigenlijk had moeten sterven, maar de kennis had om zijn leven te verlengen. Gelukkig kan je je beschermen tegen die gonopafs door middel van krikri, poedertjes gedragen in zakjes rond bijvoorbeeld het middel. De ontijtatakwiet is ook te vrezen. Hij zorgt er immers voor dat een ondoptatin, zo noemen ze hier een kindje dat gestopt is met borstvoeding, sterft als de mama opnieuw zwanger is. De nieuwe baby wordt dan met tanden en kleren aan geboren, want is eigenlijk dat vorige kindje. Als dit zich zo ’n paar keer herhaald ziet men in dat het hier om een ontijtatakwiet gaat en snijdt men een stuk van het oor van de pasgeborene. Zo laat men de ontijtatakwiet weten dat ze hem door hebben en dat hij dus moet stoppen met kindjes te laten sterven, want dat ze hem nu zullen herkennen met de snee in zijn oor. Kunnen jullie nog volgen? Ik al lang niet meer en elke keer ik die saltikee bezoek wordt het ingewikkelder. Maar dat is niet erg, ik dompel me graag onder in die hele nieuwe wereld van kennis die voor me open gaat. Want het doet er uiteindelijk helemaal niet toe of die saltikee nu al dan niet de toekomst kan voorspellen of dat die boze krachten nu bestaan of niet, wat telt is dat de mensen hier er in geloven. Het maakt deel uit van hun dagelijkse realiteit. Het doet hen iets, is belangrijk voor hen. En dus ook voor mij als antropoloog. Eigenlijk ben ik best jaloers op die culturele rijkdom. Het is jammer dat we in België niet zo iets hebben als een saltikee en dat we niet geloven in krikri. Ik ben er zeker van dat het aantal depressies en zelfmoorden hier veel lager liggen omdat men bijvoorbeeld steun voelt van de voorouders. En dan maakt het helemaal niet meer uit of dat die voorouders nu al dan niet nog bij jou zijn. Gewoon door er in te geloven zijn ze er al. Misschien kan ik wat van mijn aardnootjes offeren aan mijn twee overleden opa’s, ze zullen wel honger hebben na al die jaren van verwaarlozing.